Wo warst du Adam?

De indringende anti-oorlogsroman Wo warst du, Adam? (1951) beschrijft de chaotische en uitzichtloze terugtrekking van het Duitse leger aan het Oostfront tijdens de nadagen van de Tweede Wereldoorlog. In plaats van een traditioneel chronologisch verhaal met één held, bestaat het boek uit negen losse, maar thematisch verstrengelde hoofdstukken. Böll schetst de brute realiteit van de oorlog aan de hand van verschillende personages: van angstige soldaten in de loopgraven en gedesillusioneerde artsen in veldhospitalen tot de wrede kampcommandant Filskeit. Centraal staat soldaat Feinhals, die na omzwervingen door Oost-Europa uiteindelijk levend zijn ouderlijk huis in Duitsland weet te bereiken, waar het noodlot alsnog genadeloos toeslaat. De titel verwijst naar een religieuze parabel: God die de mens vraagt waar hij was, waarop Adam antwoordt dat hij in de oorlog was. Böll ontmaskert de oorlog hiermee als een zinloze, vernietigende machine die levens willekeurig verpulvert.