Het beeld en de klok

Het beeld en de klok is een vernuftige en filosofische novelle van ⁠Harry Mulisch uit 1989. Het verhaal, door de auteur zelf ondertiteld als een autobiografische fantasie, begint op de Grote Markt in Mulisch' geboortestad Haarlem. Na een betekenisvolle knipoog stapt het bronzen standbeeld van Laurens Janszoon Coster – de vermeende uitvinder van de boekdrukkunst – pardoes van zijn anderhalve eeuw oude sokkel om samen met een personage genaamd 'de meester' (een overduidelijk alter ego van Mulisch zelf) door de stad te wandelen. Terwijl het duo op zoek gaat naar een nieuw analoog horloge, ontspint zich een reeks diepzinnige dialogen waarin de meester bespiegelingen deelt over het wezen van de tijd, de betrekkelijkheid van ruimte en de menselijke sterfelijkheid. Het wandelende standbeeld herinnert zich op zijn beurt de vele generaties mensen die hij heeft zien sterven. Deze Haarlemse ontmoeting fungeert als raamvertelling voor een grotere, intercontinentale reis: de meester blikt terug op een vlucht naar Brisbane in Australië en een bezoek aan San Francisco, waar hij de datumgrens passeerde en dezelfde dag twee keer beleefde om zijn oude moeder te bezoeken. Mulisch weeft in dit beknopte, 18 hoofdstukken tellende boek een web van magisch-realistische metaforen waarin analoge wijzerklokken symbool staan voor het leven en zielloze digitale klokken voor de absolute dood. De tekst functioneert als een ironische, intellectuele odyssee waarin de schaduw van de meester symbool staat voor de hermetische onderwereld van het onbewuste en de absolute drijfveer achter de literatuur.