Hersenschimmen

Hersenschimmen is een ontroerende en internationaal befaamde roman van de veelzijdige Nederlandse auteur J. Bernlef uit 1984. Het verhaal is gesitueerd in de ijzige winter aan de Amerikaanse oostkust in Gloucester, Massachusetts, waar de eenenzeventigjarige gepensioneerde Nederlander Maarten Klein al vijftien jaar vredig samenleeft met zijn geliefde echtgenote Vera. De verhaallijn vormt een magistrale en unieke kroniek van een snel toeslaande, slopende dementie die volledig van binnenuit, vanuit Maartens eigen, verbrokkelende vertelperspectief wordt beleefd. In het begin merkt Maarten slechts kleine haperingen in zijn tijdsbesef op en vergeet hij alledaagse handelingen, maar al snel begint hij het heden en het verleden hopeloos door elkaar te halen. Hij denkt terug aan zijn jeugd in Alkmaar en de oorlogsjaren, waant zich plotseling weer een hardwerkende secretaris op zijn oude kantoor en begaat absurde misstappen, zoals inbreken in een vakantiehuisje omdat hij meent te laat te zijn voor een cruciale vergadering. Vera probeert hem aanvankelijk met geduld te beschermen en roept de hulp in van huisarts Eardly en de jonge gezinshulp Phil Taylor, maar Maarten raakt steeds wantrouwiger en angstiger te midden van de mist in zijn hoofd. Bernlef fileert op indringende wijze de geleidelijke, totale ontluistering van de menselijke geest: naarmate de filters wegvallen en ook de taal hem definitief ontglipt, raakt Maarten volledig geïsoleerd en vervreemdt hij onafwendbaar van zijn vrouw en zijn eigen identiteit, tot hij ten slotte in een psychiatrische inrichting belandt waar zijn werkelijkheid louter nog bestaat uit onsamenhangende flarden en witregels