De kunst van het verliezen

In De kunst van het verliezen worden verschillende aspecten van verlating en verlies belicht. Verlating betekent: in de steek laten, of: in de steek gelaten worden. Zich verlaten op iemand betekent vertrouwen. Zonder vertrouwen in het begin kan er geen verlating zijn. Voor sommige mensen is verlating een intense angst, voor anderen een noodzakelijk isolement en voor weer anderen is verlating een opluchting. Er zijn ingrijpende verlatingen: kinderen verlaten hun ouders, ouders gaan scheiden, dierbaren gaan dood. Ook het einde van een psychotherapeutische behandeling is een verlies en een verlating; noodzakelijk, pijnlijk, bevrijdend Er zijn alledaagse verlatingen, voor kinderen bij het slapen gaan, voor patiënten bij h et einde van een zitting. Groot worden ' kan niet zonder verliezen. Leren omgaan met verlaten en verlaten worden biedt uitzicht op groei en ontwikkeling. Uiteindelijk is het kunnen verdragen van verlies de toetssteen van de psychoanalytische behandeling, omdat elke analyse en therapie met een verlating eindigt. De bemoedigende dichtregel van Elizabeth Bishop luidt: 'De kunst van het verliezen valt te leren.' Er bestaat echter ook verlies dat niet verwerkt en geïntegreerd kan worden, zoals de dood van een kind. Onomkeerbaar is ook het verlies van menselijkheid dat slachtoffers van terreur en marteling ondergaan. Hier helpt geen psychoanalyse-, maar slechts troost.